Ege’nin Kalbi Aydın ve Nazilli Şivesi Üzerine Bir İnceleme

Ege Bölgesi denince akla sadece zeytinyağı ve incir gelmez; kulağa melodi gibi gelen o kendine has Ege şivesi de gelir. Özellikle Aydın ağzı ve bu ağzın en karakteristik temsilcisi olan Nazilli şivesi, kendine has ses değişimleri ve kelime dağarcığı ile Türkçenin en zengin lehçelerinden biridir.

Nazilli Şivesinin Karakteristik Özellikleri

Nazilli ve çevresinde konuşulan bu ağız, standart İstanbul Türkçesinden bazı belirgin farklarla ayrılır. En dikkat çeken özellik, kelime sonlarındaki ve içindeki seslerin yuvarlanmasıdır. Örneğin, “ne yapıyorsun?” sorusu burada karşınıza “napı batın?” veya “nörü batın?” şeklinde çıkabilir.

• Ünlü Değişimleri: “i” seslerinin “ı” sesine dönüşmesi sık görülür.

• “G” ve “K” Harflerinin Yumuşaması: “Gidiyorum” yerine “gidivarın”, “bak” yerine “bakıve” kullanımı yaygındır.

• Zaman Ekleri: Şimdiki zaman eki olan “-yor”, yerini sıklıkla “-batır” veya “-yo” ekine bırakır.

Sık Kullanılan Aydın Nazilli Yerel Kelimeleri

Ege ağzında kullanılan eş anlamlı ve yöresel terimler, konuşmaya samimiyet katar. İşte bazı örnekler:

• Ünlemek: Çağırmak, seslenmek.

• Bayahtan: Az önce, demin.

• Kargı: Kamış.

• Domat: Domates.

• Yarenlik: Sohbet etmek.

Yerel Kültür

Batı Anadolu ağızları kategorisinde yer alan bu şive, sadece bir konuşma biçimi değil, bir yaşam tarzıdır. Aydın yerel konuşma dili üzerine yapılan araştırmalar, bu şivenin Oğuz boylarından gelen kadim bir geçmişi olduğunu göstermektedir. Ege şivesi sözlüğü arayanlar için Nazilli, bu dil mirasının en saf hallerinden birini sunar.

Ege Şivesi Sözlüğü

Memleketi Nazilli olan bir kişi olarak aklıma gelenleri kullandığımız kelimeleri ekledim. Sitemizde yer almayan sizlerin de kullandığı kelimeleri yorumlar kısmına yazmanızı rica ediyorum.

A

Akideş – Arkadaş

Asfalya – Sigorta

Annacında – Yanında

Ayıngaç – Zakkum

B

Badılcan – Patlıcan

Bısat – İç Çamaşırı

Bölce – Börülce

Büber – Biber

Bostan – Karpuz Tarlası

Berennarı – Şöyle böyle / Fena değil

Bizim oğlan – Erkek kardeş

Bizim kız – Kız kardeş
C

Ceryan – Elektrik

Cuvare – Sigara

Cavur – Müslüman Olmayan
Ç

Çiğnim – Sırtım

Çiyan – Kırkayak

Çiğdem – Ay Çekirdeği

Çapıt – Çaput
D

Dalgan – Isırgan Otu

Darı – Mısır

Doktur – Doktor

Domat – Domates

Dirgen – Çatal

Dinelmek – Ayakta durmak

Dığan – Büyük kızartma tavası

Deze – Teyze
E

Efe – Abi
F

Fıydırmak – Atmak
G

Gevrek – Simit

Gadeş – Kardeş

Gavın – Kavun

Garpız – Karpuz

Galgımak – Zıplamak

Garankı – Karanlık
H

Halep işi – Kıymalı pide

Hayat – Teras

Hindi – Şimdi

Harannı – Tencere ( Kara Tencere )

Horyanda – Şurada

I

Irmızan – Ramazan

Irlanmak – Sallanma

Ingastan – Şakacıktan
İ

İspirte – Kibrit

İlgen – Leğen

İliman – Limon

İnahtacı – Anahtarcı

İlan – Yılan

İinar – Nar

İnaberi – Eşya
J
K

Kargı – Kamış

Keş – Çökelek

Kumpir – Patates
L
M

Mıstıfa – Mustafa

N

Nahal – Nasıl
O

Osanmak – Bıkmak
Ö
P

Peşkir – Havlu
R

Rahmet – Yağmur
S

Saksaklı – Yapış yapış

Sındı – Makas

Salta – Salata
Ş

Şavk – Işık Lamba
T

Tana aşı – Tarhana Çorbası
U
Ü

Ünlemek – Seslenmek
V
Y

Yemiş – İncir
Z

Sıkça Sorulan Sorular 

Nazilli şivesi ile Aydın şivesi arasında fark var mı?

Temelde aynı köke dayansalar da Nazilli ve çevresindeki köylerde ağız biraz daha “koyu” ve yuvarlanmış seslerle karakterizedir.

“Gidivarı” ne demek?

“Gidiveriyor” kelimesinin yöresel söylenişidir; tezlik ve süreklilik bildirir.

Bu şiveyi öğrenmek zor mu?

Hayır, Ege insanının sıcaklığına ve ritmine alıştığınızda kelimeler kendiliğinden akmaya başlar.

Sizin en sevdiğiniz veya duyduğunuzda sizi en çok gülümseten Nazilli şivesi kelimesi hangisi?

Yorumlarda bizimle paylaşın!